آشنایی با مقدمات غدیر

^{آشنایی با غدیر}

^{معناي غدير[1]}

^{قبل از پرداختن به جزئيات تاريخي غدير جا دارد نگاهي به کلمه ي «غدير» داشته باشيم، و معناي دقيق اين لغت را مورد بررسي قرار دهيم.}

^{معناي لغوي غدير}

^{غدير از نظر لغوي چند معني دارد: برکه، آبگير، نهر کوچک، محل تجمع آب که از سيلابها به وجود مي آيد.}

^{معناي اصطلاحي غدير}

^{«غدير» در اسلام معناي معروفي دارد که براي دوست و دشمن روشن است. «غدير» واقعه اي است که در حجة الوداع روز هيجدهم ذي الحجه در محلي به نام غدير خم در نزديکي جحفه بوقوع پيوست و طي آن پيامبر صلي الله عليه و آله، اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام را به جانشيني خود منصوب فرمود.}

^{[صفحه 22]}

^{جغرافياي غدير}

^{منطقه ي غدير خم در مسير سيلابهاي ساليانه واقع شده که نوعاً بعد از عبور از غدير به جحفه مي رسد و از آنجا به درياي سرخ مي ريزد. اين غدير معمولاً خشک نمي شود و حتي در سالهاي کم آب و خشک از بين نمي رود. چشمه ي آبي در آن نزديکي است که بر اثر سيلابها در بعضي سالها مسير آن به طرف آبگير تغيير مي کند. نام اين چشمه «عين الغدير» است.}

^{از کتب موجود و کلمات محققين و بقاياي بناهاي قديمي که سه قلعه ي مخروبه در اطراف است، استفاده مي شود که بعد از شهادت حضرت امير عليه السلام فرزندان و شيعيان و اصحاب آن حضرت در مکانهاي مختلف متفرق شدند. از جمله جاهايي که ساکن شدند اين مکان بود که نقل و انتقال کردند و تشکيل زندگي دادند و بخصوص با وجود مسجد غدير و آب چشمه و سرسبزي و وجود درختان مختلف، مخصوصاً نخلها اين احتمال در گذشته بسيار قوي است.}

^{در زمان فعلي هم اثري از نخلها و درختان در آن صحرا موجود است که احتمالاً در اثر هسته هاي خرمايي است که مسافرين در مسيل آن وادي انداخته اند و رشد نموده است، ولي به مرور با نبودن آب و آمدن سيل به صورت فعلي تبديل شده است.}

^{محل فعلي غدير خم همان محل قبلي آن است، و در اطراف آن غديرهاي ديگري هست که اسمهاي مختلفي دارند و يا بدون اسم است. اين غدير معروف به «خم» است و گاهي اوقات به اسامي ديگر شناخته شده و گفته مي شود.}

^{[صفحه 23]}

^{اسامي محل غدير[1]}

^.

^{غدير در طول زمانها اسامي مختلفي به خود گرفته است:}

^{1. گاهي به عنوان «جحفه» از آن ياد مي شود، که غدير خم در آن است.}

^{2. گاهي به عنوان «خرّار» از آن نام مي برند که نام مسير سيل از غدير تا جحفه است.}

^{3. گاهي به عنوان «غُرَبَة» از آن ياد مي شود که جحفه و غربه هر دو در يک منطقه قرار دارند.}

1. ^{المعجم الوسيط. مجمع البحرين: ج 2. المصباح المنير. معجم البلدان. مجله تراثنا: ش 25. فصلنامه ي علوم حديث: ويژه ي غدير.}

 

^{مکان فعلي غدير[1]}

^.

^{غدير هم اکنون در مسير مکه تا مدينه قرار دارد و جهات آن چنين است:}

^{1. در سمت شرقيِ آبگير دشت «خانق» است.}

^{2. در سمت جنوب آبگير صحراي «وبرية» است، و کنار «عويرضة» قرار دارد.}

^{3. در سمت غربي و شمال غربي «خم» آثار سه قلعه است که خراب شده است.}

^{4. در سمت شمال شرقي بيابان سياه رنگي است که «ذويبانة» نام دارد.}

^{5. در سمت غربي، بيابان «رمحه» است که درختاني به نام «سَمُر» تقريباً شبيه به چنار دارد.}

^{6. در سمت شمال دشت وسيعي است که «وادي ظهر» نام دارد.}

^{7. فاصله ي غدير نسبت به ميقات جحفه از سمت طلوع آفتاب 11 کيلومتر است.}

^{8. در محل فعلي چشمه اي هست و غدير با مقداري فاصله از آن قرار دارد.}

^{[صفحه 24]}

^{صفحه 24.}

1. ^{المعجم الوسيط. مجمع البحرين: ج 2. المصباح المنير. معجم البلدان. مجله تراثنا: ش 25. فصلنامه ي علوم حديث: ويژه ي غدير.}

^{مسجد غدير}

^{در غدير مسجدي بوده و طبق نقلهاي تاريخي به دستور عمر اين مسجد خراب شده، و در زمان حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام تجديد بنا شده است.}

^{چند نفر از معصومين عليهم السلام به اين مکان تشريف آورده اند و اعمال آن را انجام داده اند و امر به نماز در اين مسجد فرموده اند.}

^{شايان ذکر است که اين مسجد در دوران عثماني بر اثر سيل خراب شده ولي بخشي از آن بر جا مانده است،[1] که ساختمان آن را تعدادي از پادشاهان شيعي هند بازسازي کرده اند.[2] .}

^{در زمان ما، در جاده ي قديم مکه تا مدينه، 17 کيلومتر بعد از دو راهي جحفه به مسجد غدير مي رسيم. اکنون مسجد غدير در خيابان اصلي انتهاي شهر رابغ قرار دارد در حالي که از جنوب به شمال، يعني از مکه به مدينه برويم.}

^{در تقاطع يک خيابان فرعي مسجدي است با بناي حدود 600 متر که با سيمان و بتون ساخته شده و داراي يک گلدسته کوتاه است. حدود 40 سال از تاريخ بناي فعلي آن مي گذرد و اسم بخصوصي روي آن نيست و در آن محل هم آن را به نام مسجد غدير نمي شناسند. درهاي مسجد در اوقات نماز بسته است و اگر زوار بخواهند خادم در را باز مي کند.}

^{[صفحه 25]}

^{داخل مسجد به رنگ سفيد و ساده است بدون هيچ نقشي و آيه اي و مطلبي که دال بر حديث غدير يا خطبه ي حضرت رسول صلي الله عليه و آله باشد. از شواهد و قرائن معلوم مي شود که مسجد غدير است.}

^{در ده متري مسجد برج سنگي شش ضلعي به ارتفاع تقريبي 4 متر با مساحت تقريبي 10 متر قرار دارد که داراي چند پنجره و روزنه هاي کوچک است و به گفته ي اهل اطلاع اين برج محل توقف پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله هنگام معرفي حضرت علي بن ابي طالب عليه السلام است.}

^{سقف برج فرو ريخته ولي ديوارهاي سنگي که لايه اي از سيمان بر آنها کشيده شده سالم است.}

^{در کنار برج تابلويي است که زنگ زده و به مرور زمان از بين رفته که ظاهراً سابقه ي تاريخي برج روي آن نگاشته بوده است. چندين متر پس از مسجد غدير، در انتهاي شهر رابغ در ادامه ي خيابان اصلي شهر، وادي غدير است.}

^{رودخانه اي است کم عمق و عريض که چندين پل کم ارتفاع براي عبور عابرين روي آن احداث شده است. اين وادي داراي نخلستان و درختان کُنار و زمينهاي زراعتي سبزي کاري شده است و بارانهاي موسمي را به درياي سرخ هدايت مي کند.[3] سمت چپ اين مسجد به سمت قبله، مکان ايستادن پيامبر صلي الله عليه و آله براي انتخاب علي عليه السلام به جانشيني است که از ساير نقاط مسجد براي نمازگزاران افضل است.}

^{درباره ي اهميت برج سنگي فعلي که به محل ايستادن پيامبر صلي الله عليه و آله نسبت داده شده و افضليت سمت چپ مسجد که براي نماز خواندن مقدم است، دو احتمال دارد:}

^{1. همين مکان مسجد بوده ولي مسجد بزرگتر بوده کما اينکه گفته شد مسجد بارها خراب شده و بر اثر اين خرابي به جاي مسجد قديم مسجد کوچکتري ساخته شده و بين اين دو مکان فاصله افتاده است.}

^{2. قسمتي از مسجد يا آن برج سنگي محل خيمه ي رسول خدا صلي الله عليه و آله و اميرالمؤمنين عليه السلام بوده که مردم براي بيعت به آنجا مي آمدند.}

^{تصوير مسجد و برج سنگي پشت جلد همين کتاب آمده است.}

^{صفحه 25.}

1. ^{تاريخ آثار اسلامي مکه مکرمه و مدينه: ص 199.}
2. ^{تاريخ آثار اسلامي مکه مکرمه و مدينه: ص 199، به نقل از مفتاح الجنات: ج 2 ص 63.}
3. ^{فصلنامه علوم حديث ويژه ي غدير. چهارده قرن با غدير.}

 

^{نماز مسجد غدير}

^{نماز خواندن در محل مسجد غدير استحباب دارد و از ائمه معصومين عليهم السلام رواياتي در اين باره وارده شده است.[1] .}

^{[صفحه 26]}

1. ^{تهذيب: ج 6 ص 18 ح 41 تا 42، باب استحباب الصلوة في مسجد الغدير. بحار: ج 37 ص 173. وسائل الشيعة (چاپ آل البيت): ج 8 ص 89. وسائل الشيعة (چاپ آل البيت): ج 14 ص 384. تذکرة الفقهاء: ج 2 ص 285. ج 8 ص 451.}

 

^{اسامي روز غدير[1]}

^{در احاديث از سوي ائمه عليهم السلام اين اسامي بعنوان بيان اهميت روز غدير وارد شده است:}

^{1. يوم العهد المعهود   2. عيد اللَّه الاکبر   3. يوم العبادة   4. يوم الميثاق المأخوذ   5. يوم الجمع المشهود   6. يوم ابداء خفايا الصدور و مضمرات الامور   7. يوم ابلاء السرائر   8. يوم الفصل   9. يوم وقع الفرج   10. يوم محنة العباد (يوم محنة علي العباد)   11. يوم الملأ الاعلي   12. يوم النبأ العظيم   13. يوم النصوص علي اهل الخصوص   14. يوم وُضِحت الحجج   15. يوم ادريس   16. يوم اطعام الطعام   17. اليوم الذي اکمل اللَّه به الدين   18. يوم الارشاد   19. يوم الايضاح   20. يوم الافصاح   21. يوم الکشف عن المقام الصراح   22. يوم الأمن المأمون   23. يوم البرهان   24. يوم البيان عن حقائق الايمان   25. يوم تبيان العقود عن النفاق و الجحود     26. يوم دحر الشيطان  27. يوم الدليل علي الرُوّاد   28. يوم الروح   29. يوم رُفِعت الدرج   30. يوم شمعون   31. يوم شيث   32. يوم العهد المعهود   33. يوم هود   34. يوم يوشع   35. يوم استراحة المؤمنين   36. يوم اکثار الصلاة علي محمد و آل محمد عليهم السلام   [صفحه 27]   37. اليوم الذي يزيد اللَّه في حال من عبد فيه (يوم طلب الزيادة)   38. يوم العتق من النار   39. يوم البشارة   40. يوم التبسم   41. يوم تحطيط الوزر   42. يوم ترک الکبائر و الذنوب   43. يوم التزکية   44. يوم تفطير الصائمين    45. يوم تنفيس الکرب   46. يوم التودّد   47. يوم التهنئة   48. يوم الحباء   49. يوم العطية   50. يوم غفران الذنوب (يوم الصفح عن مذنبي الشيعة).   51. يوم الرضا   52. يوم السبقة   53. يوم الزينة   54. يوم الشاهد و المشهود   55. يوم الشرط المشروط  56. يوم تشيّد الاسلام  57. يوم اظهار منار الدين  58. يوم الصيام 59. يوم القيام  60. يوم صلة الاخوان   61. يوم قبول الاعمال (يوم قبول اعمال الشيعة و محبي آل محمد صلي الله عليه و آله).   62. عيد اهل بيت محمد صلي الله عليه و آله   63. افضل الاعياد   64. يوم فيه مرضاة الرحمن   65. يوم کالقمر بين الکواکب   66. يوم لبس الثياب و نزع السواد   67. يوم المتاجرة   68. يوم مرغمة الشيطان   69. يوم الموقف العظيم   70. يوم نشر العلم   71. يوم نفي الغموم و الهموم   72. يوم الوصول الي رحمة اللَّه   73. يوم يستجاب فيه الدّعاء   74. يوم يجعل اللَّه فيه سعي الشيعة مشکوراً   75. يوم عيد و فرح و سرور   76. اشرف الاعياد   77. اعظم الاعياد   78. يوم عيد شيعتنا   79. يوم عيد موالينا   80. يوم عيد لنا}

^{[صفحه 28]}

1. ^{العدد القوية: ص 166. بحار: ج 37 ص 156. تهذيب: ج 3 ص 143. اقبال: ص 474. بحار: ج 97 ص 114 تا 116. بحار: ج 98 ص 298 و 299 و 323.}